گفتگو با آیدا درباره احمد شاملو

کتاب گفت وگو با آیدا درباره شاملو منتشر شد

۹ ماه قبل

«بام بلند هم چراغی» گفت وگوی آیدا سرکیسیان، همسر احمد شاملو، با سعید پورعظیمی است که به تازگی منتشر شده است.
به گزارش ایسنا، «بام بلند هم چراغی» (با آیدا درباره احمد شاملو) در ۵۲۸ صفحه با قیمت ۵۸ هزار تومان از سوی انتشارات هرمس به چاپ رسیده است.

پورعظیمی درباره انتشار این کتاب گفت: شعر فارسی و ادبیات معاصر ایران وجود شاملو را مدیون آیداست؛ بدون حضور او شاملو در پایان دهه ۳۰ « چنان که دست تطاول به خود گشاده بود» از صحنه ادبیات ایران کنار می رفت؛ اما آیدا در کسوتِ یک منجی، شاملو را تا پایان دهه ۷۰ برای شعر فارسی حفظ کرد؛ بنابراین، هیچ کس بهتر از او نمی تواند درباره زندگی، شخصیت، روحیات و آنچه سرشت شاملو را شکل داده بود اظهارنظر کند. من در مقدمه این کتاب درباره آیدا نوشته ام: «شخصیتِ غریبی که دوستدارِ زیستن در سایه است.» آیدا از غریب ترین شخصیت هایی است که من در طول عمر خودم دیده ام: بسیار تیزهوش و نکته بین و کم حرف است. پس از یکی دو دیدار، با فراست، جزئی ترین خصلت های اخلاقی و رفتاریِ مخاطبش را درمی یابد و تصوّر می کنید که او سال هاست با شما آشناست. همین درکِ عمیق، او را چهل سال کنار شاملو نگه داشت. دقت و ظرافت او در حفظ میراث شاملو بی نظیر است. آیدا حقیقتا مسئولیت شناس است. شاملو درباره او گفته است: «آیدا برای خودش مسئولیت می تراشد.»
او در ادامه اظهار کرد: زندگی در کنارِ شاملو با همه شگفت انگیزی ها و دل پذیری هایش دشواری های طاقت سوزی هم داشته که آیدا پیروزمندانه از پسِ آن برآمده. می توان گفت آیدا در برابرِ شاملو همیشه این بیت از مثنویِ مولانا را بر زبان داشته: «خوش بسوز این خانه را ای شیرِ مست! / خانه عاشق چنین اولی تر است.»

این پژوهشگر ادامه داد: آیدا دوست داشته و دارد که در سایه شاملو بماند و علت اصلیِ دهه ها پرهیزش از گفت وگو درباره شاملو همین نکته است؛ چون به هر حال، در روایتِ یک زندگیِ مشترکِ پُرفراز و نشیب که بارها نه از صفر که از زیرِ صفر شروع شده نمی توان نقشِ خود را نادیده گرفت و البته نمی توان از ذکر مواردی که نقلِ آن ها ممکن است برای بسیاری ناخوشایند باشد چشم پوشی کرد.

پورعظیمی در پاسخ به این سوال که او چگونه به این گفت وگوی مفصّل رضایت داد، گفت: گفت وگو با آیدا یک بار برای همیشه باید انجام می شد. او به جز چند گفت وگوی مختصر و کلّی، ۵۰ سال درباره شاملو خاموش بود. من بارها و بارها حضوری و تلفنی در این مورد با خانم شاملو صحبت کردم تا ایشان را قانع کنم. از اهمیّت این کار گفتم و اینکه گاه کوچک ترین و به ظاهر کم اهمیت ترین وقایع، گره گشای پیچیده ترین مسائل می شوند. گفتم چند دهه بعد که من و شما در جهان حضور نداریم، همه ساحات زندگی و کارِ شاملو مجهول خواهد ماند. حرف شما سند است و هرکس که شما را می شناسد قولِ مرا تصدیق می کند که مغرض و متعصّب نیستید و حقیقت را فدای مصلحت نمی کنید. حالا ممکن است تمایل نداشته باشید درباره مسائلی سخن بگویید؛ اما این به معنای کتمانِ حقایق و غرض ورزی نیست. سرانجام ایشان پذیرفت و کار شروع شد و حاصلش این کتابی است که می بینید که در آن به ترتیب به آشنایی شاملو و آیدا و آغاز زندگی مشترکشان، کودکی و نوجوانی شاملو، کارِ مطبوعاتی او، سناریونویسی و فعالیت های سینمایی، کتاب هایی که می خوانده و می پسندیده، شعرش، ترکِ ایران و ادامه مبارزه سیاسی و اجتماعی در خارج از ایران، شب های شعرش، کتاب کوچه، ترجمه ها، دکلمه ها و علاقه اش به موسیقی، بیماری و مرگ و بالاخره کاراکتر شخصیِ او در نظر آیدا پرداخته ایم. به خاطر دارم وقتی نسخه اولیه کتاب آماده شد و تلفنی به محمد قائد خبر دادم، باور نمی کرد که آیدا درباره زندگی اش با شاملو لب به سخن گشوده باشد.

مطالعه بیشتر:  فراخوان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

او اظهار کرد: طرح بعضی پرسش ها برای من سخت بود، به ویژه در فصلِ «پیش از آنکه خشم صاعقه خاکسترش کند» که درباره دردهای جسمانی و مرگ شاملو صحبت می کنیم. یادآوری روزها و سال های بیماری تا مرگ شاملو آیدا را سخت غمگین می کرد. آنچه در این باره در کتاب می خوانید از میان سکوت های سنگینِ پیاپی، نگاه های معنادارَش به پُرتره های شاملو بر دیوار و بغض پنهانِ او ثبت شده است.

او افزود: هم زمان با این گفت وگو «من بامدادم سرانجام» (یادنامه احمد شاملو) را هم فراهم می کردم و تلاش کردم آنچه در گفت وگو با خانم شاملو به هر دلیل، مُجمل بیان شده در مقالات یادنامه مفصّل بیان شود؛ بنابراین، من این دو کتاب را مکمّل هم می دانم.

گفتگو با آیدا درباره احمد شاملو

احمد شاملو

پورعظیمی با اشاره به بازبینی های مکرّر «بام بلندِ هم چراغی» بیان کرد: برای این کتاب رنج ها برده ایم تا نتیجه ای درخشان بگیریم. گذشته از محتوای کتاب، شاید جالب باشد بدانید نام گذاری روی این کتاب چقدر طول کشیده. نام گذاری برای این کتاب به دلایل متعدّد سخت بود. کتاب آماده بود؛ اما عنوان نداشت! چندین بار آیدا عنوان هایی پیشنهاد کرد، خودم نزدیکِ ۲۰ عنوان برگزیده بودم؛ اما به دلمان نمی نشست. یک روز خیلی اتفاقی این عنوان ها در ذهنم نقش بست: «هم چراغِ بامِ بلند» و «بامِ بلندِ هم چراغی». عنوانِ «هم چراغِ بامِ بلند» به یک شخص اشاره دارد که آیداست و «بامِ بلندِ هم چراغی» به یک موقعیت. و حتما می دانید که «بام» مخفف «بامداد» است. من دومی را برگزیدم. برای انتخاب اسم فصل ها ماه ها فکر کردم و همان طور که می بینید عنوان های فصل ها دقیقا فشرده ای از محتوای فصل هاست. حتی مدت ها برای انتخاب دو دست نوشته، دو نقل قول و دو شعری که در صفحاتِ آغازین هر دو کتاب آمده است، اندیشیده ایم و این ها پیام های مشخصِ خود را دارند.

مطالعه بیشتر:  جایزه ادبی فرانسه در دست کوندرا

این پژوهشگر گفت: پس از پایانِ گفت وگو، نسخه نهاییِ کتاب را برای پنج شش تن از دوستانِ شاملو از جمله محمد قائد، یدالله رویایی، احمد کریمی حکاک، مسعود خیام و عزیزانی دیگر فرستادم تا کتاب دقیق تر و پاکیزه تر شود. با یادآوری و تاکیدِ این دوستان گاه پرسش و پاسخ هایی افزوده یا اصلاح شده است. رویایی و کریمی حکاک هم پس از خواندن کتاب نامه هایی برای من نوشته اند که در بخش پیوست ها آمده است. شش نامه منتشرنشده از شاملو به احسان یارشاطر، حسن فیّاد، حسین قاضیان، علیرضا اسپهبد و کلارا خانس هم در این بخش ضمیمه شده است به همراهِ متن سخنرانی شاملو در کنفرانس مشترک دانشگاه پرینستون و انجمن قلم آمریکا، گزارش هیئت ژوریِ جایزه واژه آزاد و وصیتنامه شاملو درباره سرپرستی و حق التالیف آثارش. همچنین یادداشت ها و توضیحات منتشرنشده شاملو بر هفت شعر و یک دفتر شعرش برای اولین بار در این کتاب چاپ شده است.

او ادامه داد: از ۱۳۴ عکس و سند که در آلبوم کتاب با عنوانِ «نظر در تو می کنم ای بامداد» آمده، کمتر از ۱۰ عکس پیش از این منتشر شده بود و بیش از ۱۲۵ عکس و سند برای نخستین بار منتشر شده است که اهمیت فراوان دارد. باید توجه داشت که این مجموعه منحصربه فرد که یا مرحمتیِ آیداست و یا از مجموعه های شخصی دوستان شاملو و منابعی دیگر به دست آورده ام، سیری تصویری از ادوارِ مختلفِ زندگی شاملو و مسائل مطرح شده در کتاب به دست می دهد. در کتابِ «من بامدادم سرانجام» نیز ۴۴ عکس و سند برگزیدم که به جز سه چهار عکس، باقیِ تصاویر برای اولین بار در این کتاب منتشر شده است.

پورعظیمی افزود: لازم می دانم از استاد عناصری قدردانی کرده و به خوانندگان یادآوری کنم که ایشان ماه ها صرف صفحه آرایی و طراحی های گرافیکی هنرمندانه و چشم نواز هر دو کتاب کرده اند و من به سهم خودم شاکر زحمات او هستم. دوست دیگری که باید از او یاد کنم آقای مجتبی عبدالله نژاد است که نسخه نهایی «بامِ بلندِ هم چراغی» را با دقت تحسین برانگیزش خواند و با پیشنهادهایی عالمانه درباره «زبان» گفت وگو مرا یاری کرد. سپاسگزارِ مدیر گرامی نشر هرمس، آقای لطف الله ساغروانی، هستم که بزرگوارانه هر دو کتاب را در اولوّیت چاپ قرار دادند و برای چاپشان سنگ ِ تمام گذاشتند. همچنین باید قدردانِ دوست دانا و عزیزم آقای رضا شهامتی (مدیر تولید نشر هرمس) باشم که فقط می توانم بگویم: مفهومِ زلالِ مروّت است.

او در پایان درباره جایگاه «بام بلندِ هم چراغی» و «من بامدادم سرانجام» در مطالعات شاملوشناسی در آینده گفت: اگر محققان و منتقدان از این پس در بررسی کارنامه فکری و فرهنگی شاملو از مراجعه به دو کتاب ناگزیر باشند بزرگ ترین توفیق برای من حاصل آمده است.

 

Source :

ایسنا

  • facebook
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *